Dat stuur blijft voorlopig zitten

Volgens futurologen rijden we spoedig in volledig autonome auto’s. Carlo van de Weijer stelt echter andere prioriteiten: we moeten auto’s eerst inherent veilig maken door ze in te laten grijpen als ongelukken dreigen. Nederland loopt achter in het stimuleren van slimme technieken om dat te doen.

Een dag voor onze afspraak op de hightech campus in Eindhoven kondigde Volvo aan dat het bedrijf zijn onderzoeksprogramma met level 4 autonome auto’s in de VS met vier jaar heeft uitgesteld. “Ik benader futurologen en goeroes van populaire bedrijven die zeggen dat we over korte tijd in een auto zonder stuur zullen stappen met enige scepsis”, aldus dr.ir. Carlo van de Weijer, directeur strategic area smart mobility aan de TU/e.

In 2011 formuleerde de TU/e drie maatschappelijke thema’s waarbinnen de negen technische faculteiten meer kunnen samenwerken: gezondheid, energie en slimme mobiliteit. Voor deze onderzoeksgebieden trok de TU/e mensen met één been in het bedrijfsleven aan. Van de Weijer is er daar één van en hij heeft als taak om de TU/e te profileren op het thema slimme mobiliteit, om meer onderzoek aan te trekken en fondsen voor onderzoek te werven.

Als je Van de Weijer, of één van de ruim veertig onderzoekers naar autonome systemen in auto’s aan de TU/e vraagt wanneer blinde mensen in een auto zonder chauffeur kunnen stappen die ze overal heen kan brengen, is het antwoord opvallend behoudend: “2050? 2070? Misschien wel nooit.” Maar het is niet zo dat de gepromoveerd werktuigbouwkundige geen ambitieuze doelen heeft: “Het is mogelijk om sensortechnologie, kunstmatige intelligentie en computers die de besturing van de auto in noodgevallen overnemen in te zetten om auto’s inherent veilig te maken. Ongelukken door op de verkeerde weghelft te belanden of door achterop een file te rijden? Het hoeft anno 2018 niet meer te gebeuren. Nederland loopt echter niet voorop in het stimuleren van technologie op de weg die dit mogelijk maakt.”

 

Maar wacht even. Futurologen en goeroes van Uber, Tesla en Google laten toch hele andere geluiden horen over autonoom rijden?

“In de Verenigde Staten zijn er enkele projecten die heel wat lijken, maar ze vinden plaats op brede wegen, zonder fietsers en met eenvoudige verkeerssituaties. En met een back-up-chauffeur. Hartje Amsterdam is andere koek. Het grote probleem met autonome voertuigen in complexe verkeerssituaties is impliciete over-voorzichtigheid. In tegenstelling tot algoritmen, interpreteren mensen regels vaak flexibel. Ze snijden een bocht af want dan wordt deze minder scherp en veiliger, ze geven wat extra gas als iemand invoegt, bij het invoegen drukken ze de auto vaak in een gat van minder dan twee seconden tot de voorganger anders kun je met invoegen wachten tot half vier ’s nachts, en ze herkennen een door wegwerkers vergeten weg te halen bord met veel te lage snelheid. Om de vijftien seconden maakt de mens in het verkeer een goede flexibele interpretatie van de regels. En dat kunnen we autonome auto’s niet laten doen.”

 

De mens is dus eigenlijk heel goed in autorijden?

“Ja. Het uit de loop halen van de mens is alleen nodig als deze een fout maakt. En dat is maar zelden het geval. Behalve als hij zichzelf overschat, in slaap dommelt of zijn smartphone checkt. Computers kunnen op basis van input van sensoren een heel nauwkeurig ‘wereldbeeld’ construeren. Ze weten wat er om de auto heen gebeurt, zien gevaren, en kunnen ingrijpen door te sturen of op de rem te trappen. Dit is een fundamenteel andere benadering dan wanneer je de auto zelf laat rijden en de bestuurder laat ingrijpen als de computer het even niet snapt. Slimme elektronica kan heel goed onze fouten corrigeren, en zou auto’s inherent veilig maken.”

 

Wat kan onze overheid doen om onze wegen veiliger te maken?

“Voor vrachtwagens die op een file inrijden terwijl de chauffeur niet oplet, is het verplicht een systeem aan boord te hebben dat het voertuig met 10 procent van zijn snelheid afremt, waarna de chauffeur weer bij de les is en een veilige afweging kan maken. Die systemen bestaan gewoon, ik heb er zelf achteraf een ingebouwd in mijn auto. Het is een schande dat die systemen niet verplicht zijn in alle nieuwe auto’s anno 2018. De overheid heeft jarenlang met gegronde redenen zuinige auto’s gestimuleerd, wat als onbedoeld bijeffect heeft dat ons wagenpark relatief onveilig is. Dit komt ook doordat onze overheid autorijden hoog belast. Het resultaat is dat het Nederlandse wagenpark uit relatief kleine, oude, lichte en zuinige autootjes bestaat, en bij die wagens zijn elektronische veiligheidsvoorzieningen niet standaard en relatief duur.”

 

Autorijden is emotie. Hoe houd je het leuk?

“Autorijden staat dicht bij onze biologische drijfveren. Een auto geeft een stukje veiligheid, macht, aanzien, warmte, een auto ruikt naar jou en is een soort ‘extension of your cave’; zaken waar het reptielendeel van ons brein gelukkig van wordt. Het lijken futiliteiten, maar ze worden vaak onderschat. Dus schat ik dat het stuur nog lange tijd zal blijven zitten, wat ook geen probleem is als de auto inherent veilig is. Maar, niemand vindt filerijden leuk, weinigen vinden inparkeren leuk en lange snelwegritten zijn oersaai. Als ik een vervangende auto van de garage mee krijg wanneer mijn eigen Tesla een beurt krijgt, zit daar goed werkende elektronica in die precies die saaie stukken van de rit van me overneemt en het autorijden dus stukken minder saai maakt. Ik was zelf te snel met een elektrische auto, waardoor die Tesla Autopilot er bij mijn auto niet op zit – en ik de garage tot niet te veel haast met mijn auto maan.”

 

Wordt autorijden steeds populairder met de komst van betaalbare elektrische auto’s?

“Zonder meer. Een elektrische auto heeft enkele tientallen ten opzichte van elkaar draaiende onderdelen, in plaats van honderden bij conventionele auto’s. Onderhoud is goedkoper, energie uit het stopcontact ook en batterijen worden rap goedkoper. Momenteel zijn de goedkoopste private leaseauto’s 200 euro per maand. Voor die prijs kan het al uit om studenten een auto te geven in plaats van een ov-jaarkaart; overigens zeker geen goed idee. Er komen over enkele jaren private leasecontracten van minder dan 100 euro per maand voor elektrische auto’s. Momenteel zijn er nog maar vier auto’s te koop die volledig ontworpen zijn op elektrische aandrijving. Twee Tesla’s, de BMW i3 en de Renault Zoë. De Opel Ampera en de Hyundai Ioniq waren meteen uitverkocht. De elektrische Golf en Mercedes B-klasse zijn nog ontworpen op basis van conventionele auto’s. Volgend jaar zijn er een kleine dertig elektrische modellen op de markt. Tesla is de pionier, maar als er straks made in Germany op komt te staan wordt het misschien allemaal nog beter.”

 

Hoe voorkom je dat krachtige vormen van kunstmatige intelligentie, die autorijden inherent veilig gaan maken, ons uiteindelijk de baas zijn?

“Mensen interpreteren regels flexibel en dat is een zegen in complexe verkeerssituaties. Het wetboek voor het verkeer is misschien maar enkele vuisten dik, maar als je alle situaties zou moeten schetsen, past het hier niet in mijn werkkamer. Maar die flexibele interpretatie van de wet moet je nooit aan computers overlaten. Als je apparaten met miljoenen malen zoveel rekenkracht als de mens en met input van hypernauwkeurige sensoren en met de volledige controle over objecten de wet flexibel laat interpreteren, dan weet ik zeker dat het einde van de mensheid nadert. Dat stuur zal er alleen daarom al voorlopig nog in blijven zitten.”

 

Door Jan Spoelstra

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.