Een NFT, wat kan je daarmee?

digital art

Non-fungible tokens (NFTs) staan na miljoenenverkopen van digitale kunstwerken plotseling in het middelpunt van de aandacht. Hoe verhouden deze blockchain-watermerken zich eigenlijk tot het auteursrecht?

Op 11 maart werd de beeldcollage Everydays: the First 5000 days van de digitale artiest Beeple plotsklaps het op twee na duurste kunstwerk ter wereld van een nog levende artiest. De sculptuur Rabbit (1986) van Jeff Koons staat nog steeds op 1 met $91,1 miljoen, maar met 42.329 Ether ($ 69,3 miljoen) bij veilinghuis Christie’s voor een NFT op zijn kunstwerk schoot Beeple met stip naar plek 3Mike Winkelmann (de echte naam van Beeple) noemde de miljoenenprijzen voor NFTs direct een zeepbel, vergelijkbaar met de tijden van de Dot.com crisis, en wisselde onmiddellijk het grootste deel van zijn Ethers in voor dollars. De koper Vignesh Sundaresan (alias Metakovan), een programmeur uit Singapore kocht alleen het recht om het kunstwerk te vertonen. Het auteursrecht bleef in handen van Beeple zelf.

Non-fungible tokens (NFTs) worden intussen in allerlei soorten en maten aangeboden. Van filmpjes van beroemde basketbaldunks (NBA’s ‘Moments’) tot hackers, die zelfs zero-days (nog ongepubliceerde lekken in software) te koop hebben aangeboden als een NFT. De NFTs roepen voorlopig vooral veel vragen op. Waar kunnen ze voor gebruikt worden? Hoe verhouden NFTs zich tot auteursrecht? En wat bezit je eigenlijk als eigenaar van een NFT?

Voorloper ‘Colored Coins’

Om maar met die laatste vraag te beginnen. Een NFT is een digitale claim op een uniek stukje blockchain. Ethereum is daarvoor de meest gebruikte blockchain, maar andere blockchains zijn ook geschikt. De vroegst voorloper van de huidige niet-inwisselbare aanspraak, waren Colored Coins op de Bitcoin-blockchain in 2012: kleine denominaties blockchain tot slechts één satoshi, de kleinste eenheid waarin Bitcoin te splitsen is. Als de blockchain waarop jouw NFT ‘gemunt’ is ophoudt te bestaan, of als het bestand waarnaar een NFT verwijst gewist wordt, sta je waarschijnlijk met lege handen. Een NFT wordt wel vergeleken met de aankoopakte van een huis. Dat is een document, maar het is niet het huis zelf. De aankoopakte is ingeschreven in een openbaar register, waarmee je bij een rechtbank jouw aanspraak kunt laten gelden. Als het register (de blockchain) verdwijnt wordt dat moeilijk. Het is ook maar de vraag hoe een rechter de aanspraak, die in een NFT wordt geformuleerd, zal lezen.

Eerder deze maand dreigde stripuitgever Marvel in California met juridische stappen tegen striptekenaars die NFTs op hun eigen creaties verkochten. Marvel bezit het copyright op de karakters, die op het platform Rarible verhandeld waren. Rarible besloot daarop alle betreffende NFTs onzichtbaar te maken. Ze zijn voor de eigenaars nog wel op andere platforms te zien, maar niet op Rarible, samen met OpenSea een van de grootste NFT-beurzen.

Of een NFT een overdracht van auteursrechten omvat, hangt af van wat er in de metadata is vastgelegd. Handelshuis Christie’s en bijvoorbeeld de Amerikaanse basketbalbond sluiten overdracht van IP in de voorwaarden uit. Jurist Catalina Goanta wijst er op dat Decentraland (een virtuele wereld waar NFTs land vertegenwoordigen) tegenstrijdige IP-claims hanteert. Enerzijds is de virtuele wereld volledig eigendom van de gebruikers, anderzijds behoudt moederbedrijf Metaverse Holdings Ltd alle eigendom en IP van de site.

Maar het kan ook anders. Het Canadese bedrijf Dapper Labs, dat in 2017 voor de eerste grote NFT rage zorgde (het spel CryptoKitties met virtuele katten die verzorgd en verhandeld kunnen worden en zich zelfs kunnen voortplanten, werd zo populair dat Ethereum bijna dichtslibde) heeft een heldere NFT License opgesteld die als model voor de sector mag gelden. Zo mag je maximaal $100.000 winst maken met de exploitatie van een NFT, die onder de licentie valt.

Het platform Bluebox biedt muzikanten de mogelijkheid via een smart contract een NFT van hun songs te verkopen. Het copyright op iedere track wordt vervolgens in honderd delen gesplitst en verkocht. Zo kunnen liefhebbers meeprofiteren als een onbekende artiest groot wordt. De artiesten Big Zulu en Taylor Bennett hebben op deze manier al 75% van de rechten op hun nieuwe album verkocht. Volgens Lee Parsons, directeur van moederbedrijf Ditto Music, kunnen via de slimme contracten ook automatisch royalty’s worden geïnd. ‘Wat wij hier hebben gecreëerd is uiteindelijk een manier voor duizenden fans om in muziek te investeren als een belegging.’

Aanvulling op het watermerk

Peter Blok, hoogleraar Intellectueel Eigendom aan de Universiteit Utrecht ziet mogelijkheden voor artiesten om hun auteursrechtelijke positie via NFTs te versterken: ‘NFTs zijn interessant voor het auteursrecht, omdat hiermee beter vast is te leggen wat ‘echt’ is en wat een kopie is, zoals dat in de analoge kunstwereld al beter mogelijk is. Bij digitale kunstwerken was dat veel lastiger. Auteursrechthebbenden proberen al tijden manieren te vinden om dat toch mogelijk te maken, zoals kopieerbeveiliging of digitale watermerken. Het belangrijkste verschil is dat NFTs een exemplaar uniek maken. Je kunt dus niet alleen zien dat het authentiek is en legitiem op de markt is gebracht, maar ook dat het dit ene specifieke exemplaar betreft. Zoals vroeger edities met beperkte oplages. Auteursrechtelijk lossen een watermerk en een NFT hetzelfde probleem op: je kunt zien dat het om een kopie gaat, die met toestemming van de rechthebbende gemaakt is.’

Blok zet direct een misverstand recht: in Nederland hoef je een creatie niet te registreren om auteursrechten te bemachtigen: ‘Auteursrecht ontstaat van rechtswege bij het creëren van het werk. Daarvoor hoef je het nergens te registreren.’ Als een NFT gebruikt wordt om een collector’s item te markeren, wordt het gebruik parallel aan het auteursrechtensysteem ingezet. ‘Voor zover ik kan zien staat het er in ieder geval niet mee op gespannen voet.’

Theoretisch gezien zou een maker via verschillende blockchains hetzelfde item kunnen registreren. Hoe erg is dat? Blok: ‘Dat klopt. Maar dat probleem heb je nu natuurlijk ook met ‘beperkte oplages’. Een maker kan er tegen de afspraak in nog eentje maken. Jouw litho kan dan opeens niet nummer 2, maar nummer 23 ofzo blijken te zijn.’

Al met al is Blok positief over de uiteindelijke mogelijkheden van NFTs voor artiesten: ‘Dit stelt kunstenaars in staat om nieuwe inkomstenbronnen aan te boren.’ Daarvoor moeten nog wel wat kinderziektes uitgebannen worden. Referenties moeten netjes worden opgeslagen in het ‘openbare kasboek’ dat een blockchain is. De Britse webarchitect Jonty Wareing maakt zich daarover ernstige zorgen voor de bezitters van de eerste NFTs. Als in de NFT een simpel linkje staat naar een server van een startup, die niet beveiligd is op een decentrale blockchain, wordt jouw NFT ‘leeg’ als de startup failliet gaat. ‘Veel NFTs zijn door de verkopers gebouwd als een kaartenhuis. Het is waarschijnlijk dat alle NFTs die tot nu toe verkocht zijn over tien jaar kapot zijn. Maakt dat ze waardeloos? Moeilijk te zeggen.'

Een NFT aan iedere foto

Als dat soort slordigheden opgelost zijn, zou de toekomst best eens zonniger kunnen gaan worden. Sheila Warren, hoofd blockchain en data policy van het World Economic Forum, verwacht dat NFTs over een jaar of tien onlosmakelijk met iedere digitale creatie verbonden zullen zijn. ‘Als je een foto maakt, zal er direct een NFT aan hangen. Voor jongere generaties geldt “digital first” al langer en bestaat er niet zoiets als een analoog origineel.’ Volgens Warren zullen we het binnen afzienbare tijd normaal vinden, dat ieder creatie tot de bron te herleiden zal zijn met een navenante beloning voor gebruik.

Ondertussen blijven er nog vragen te over. Onder welk rechtssysteem vallen NFTs bijvoorbeeld? Er zijn grote verschillen in auteursrecht tussen verschillende landen. Behalve voor programmeurs en kunstenaars kunnen NFTs ook best eens veel werk gaan opleveren voor IP-juristen.

Wilt u meer informatie over een van de gespecialiseerde octrooibureaus? Kijk dan op de website van de Orde van Octrooigemachtigden.